Atropina do oczu - kiedy i po co?

Atropina to substancja znana już od starożytności, gdzie była wykorzystywana jako… trucizna! Dziś atropinę wykorzystuje się w celach leczniczych. Często można spotkać ją w gabinecie okulistycznym, zazwyczaj specjaliści aplikują ją do oczu. Po co to robić? Kiedy i w jakim celu wykorzystywana jest atropina do oczu? Tego dowiesz się z tego artykułu. Sprawdź!

Atropina - co to takiego?

Atropina to alkaloid tropinowy. Jest naturalny, pochodzi z roślin z rodziny psiankowatych, znajduje się w liściach wilczej jagody, jak również w liściach i nasionach bielunia dziędzierzawy. To dzika roślina, której kwiaty są białe, a owoce duże - otoczone kłującą powłoką.

Atropina była znana już w czasach starożytnych i wykorzystywana na różne sposoby – zarówno korzystne, jak i szkodliwe. Rzymianki używały jej jako kosmetyku, aplikując na policzki w celu uzyskania rumieńców, przypominających współczesny róż. Jednocześnie substancja ta była stosowana także jako trucizna. Nakładano ją na ostrza strzał, by te, po trafieniu w przeciwnika, zabiły go. 
W 1831 roku po raz pierwszy uzyskano czysty wyciąg atropiny z liści pokrzyku wilczej jagody. 

Czym jest atropina? Gdzie się ją stosuje?

Od tego czasu stopniowo odkrywano jej liczne właściwości i szerokie możliwości zastosowania. Dziś atropinę wykorzystuje się w medycynie. Szczególne zastosowanie znajduje ona w:

- okulistyce, 

- kardiologii,

- toksykologii,

- gastrologii.

Jak działa atropina? Nie tylko na oczy!

To, w jaki sposób zadziała atropina zależy od tego, w jakiej dawce i w jaki sposób zostanie podana. Pewne jednak jest to, że ma działanie wszechstronne. Może być podawana zarówno doustnie, jak i powierzchniowo, np. na gałkę oczną. 

- W kardiologii atropina wykorzystywana jest do przyspieszania akcji serca poprzez zniesienie wpływu nerwu błędnego. Powoduje to przyspieszenie częstości rytmu serca, pojemności minutowej oraz poprawia przewodzenie impulsów w obrębie węzła zatokowo-przedsionkowego, a w mniejszym stopniu także przedsionkowo-komorowego. W efekcie dochodzi m.in. do skrócenia odstępu PQ w zapisie EKG. Działanie to jest szczególnie silne u młodych pacjentów z wysokim napięciem nerwu błędnego. 

- Choć atropina może być wykorzystywana jako trucizna, jest również odtrutką. Wykorzystuje się ją w toksykologii przy zatruciach paralityczno-drgawkowymi środkami fosforoorganicznymi, takimi jak m.in. sarin (bojowy środek paralityczno-drgawkowy. 

- W gastrologii atropina wykorzystywana jest ze względu na swoje właściwości. Działa przeciwwymiotnie, zmniejsza napięcia mięśni gładkich ścian przewodu pokarmowego. Osłabia perystaltykę jelit, co może być korzystne w trakcie takich problemów jak grypa żołądkowa. 

Jak atropina działa na oczy?

Wróćmy jednak do tematu wpływu atropiny na oczy. Substancja ta ma szerokie zastosowanie w okulistyce. Stosowana jest w diagnostyce, terapii i podczas kontroli. 

1. Atropina a badanie wzroku

Atropina często wykorzystywana jest przez specjalistów w trakcie badania wzroku. Specjalista podaje ją bezpośrednio na gałkę oczną około 15 minut przed badaniem. W tym czasie substancja ta poraża akomodację oka. Dzięki temu, w trakcie diagnostyki lekarz ma możliwość dokładnego przyjrzenia się wewnętrznym strukturom oka. Szczególnie często stosuje się ją przy:

- badaniu dna oka,
- zezie,
- odklejeniu siatkówki,
- zapaleniu błony naczyniowej oka.

Porażenie akomodacji pozwala również na dokładne określenie wady refrakcji, jeśli taka występuje. Szczególnie pomocne jest to w przypadku najmłodszych, ponieważ u dzieci zdolności akomodacyjne mogą fałszować wyniki badań. 

Sprawdź nasz artykuł o tym, do jakiego specjalisty warto się wybrać: czym różni się okulista od optometrysty?

2. Atropina a leczenie zapalenia tęczówki i ciała rzęskowego 

Atropina pełni ważną funkcję w terapii schorzeń oczu, szczególnie przy zapaleniu tęczówki i ciała rzęskowego. Zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego to zapalenie błony naczyniowej przedniego odcinka oka, powstaje w wyniku infekcji: bakteryjnych, grzybiczych, wirusowych lub ze względów alergicznych. Działanie atropiny ma na celu zapobieganie powikłaniom, takim jak powstawanie zrostów między tęczówką a soczewką. Zrosty te, będące nieprawidłowymi połączeniami między strukturami oka, mogą zakłócać swobodny przepływ cieczy wodnistej. W konsekwencji może dojść do podwyższenia ciśnienia wewnątrzgałkowego, co zwiększa ryzyko rozwoju jaskry. Sama jaskra to choroba, której wyleczyć nie można: możliwe jest jedynie spowolnienie jej postępowania. 

Atropina a krótkowzroczność u dzieci i młodzieży

Co ciekawe, roztwór atropiny stosuje się przy hamowaniu postępowania krótkowzroczności  w Azji. Roztwór o minimalnym stężeniu, bo 0,01%, przy miejscowym podawaniu może spowolnić czas wzrostu osiowej długości oka, a potencjalne powikłania czy skutki uboczne raczej nie występują. Sposób ten wykorzystuje się w przypadku dzieci i młodzieży, u których w ciągu roku wada refrakcji wzrosła o 0,5 dioptrii lub więcej. Zalecany wiek na takie działania to przedział od 6 do 12 lat. Należy jednak pamiętać, że decyzję o stosowaniu atropiny podejmuje lekarz specjalista po dokładnym wywiadzie i zbadaniu dziecka. 

Powikłania, skutki uboczne atropiny

Jako że atropina jest silną substancją, jej niewłaściwe lub nadmierne stosowanie może wiązać się z pewnymi skutkami ubocznymi lub konsekwencjami dla zdrowia. 

Skutkiem ubocznym podania atropiny na oczy jest poszerzenie źrenic i, jak już wspomnieliśmy, zaburzenia akomodacji. Po zaaplikowaniu substancji na oko,  nie należy kierować pojazdami. Warto zatem, by na wizytę okulistyczną udać się z kimś, kto pomoże Tobie w bezpiecznym dotarciu do domu. Najsilniejsze działanie atropiny na oczy utrzymuje się przez pierwsze 4 do 6 godzin, jednak jej pełne ustąpienie może trwać nawet do dwóch tygodni.
   
Działania niepożądane po zastosowaniu atropiny to pokrzywka, świąd skóry, zaczerwienienia, światłowstręt i podwójne widzenie. Przedawkowanie może wiązać się z gorączką, a nawet z wstrząsem.

Sprawdź także inny nasz artykuł i poznaj 5 najpopularniejszych chorób oczu. 

Bibliografia:

https://www.bezokularow.pl/poradnik/atropina-do-oczu-czym-jest-kiedy-sie-stosuje
https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=107
https://www.wokularach.pl/blog/atropina-do-oczu-kiedy-jak