Stożek rogówki - czym jest i jak leczyć?

Rogówka to przezroczysta, wypukła część oka, która ma za zadanie załamywać odpowiednio światło. Pokrywa tęczówkę, źrenicę i przednią komorę oka. Czasami zdarza się, że w wyniku różnych czynników występuje stożek rogówki, czyli jej degeneracyjna choroba. Czym dokładnie jest stożek rogówki, jak go leczyć i czym się objawia dowiesz się w tym artykule. Sprawdź!

Czym jest rogówka?

Aby odpowiedzieć na pytanie czym jest stożek rogówki, najpierw dokładnie wyjaśnimy Tobie czym jest sama rogówka. 

Rogówka to przezroczysta część przedniej powierzchni oka, której głównym zadaniem jest ochrona wnętrza gałki ocznej. Oprócz funkcji osłonowej odgrywa kluczową rolę w procesie widzenia. Odpowiada za blisko dwie trzecie zdolności skupiającej oka, czyli około 42 dioptrie. To dzięki niej światło jest odpowiednio skupiane, a obraz trafia na siatkówkę. Jest to tkanka wyjątkowa, ponieważ nie zawiera naczyń krwionośnych, a jednocześnie jest bogato unerwiona. Jest bardzo wrażliwa na dotyk i ból.  Dzięki brakowi naczyń krwionośnych zachowuje ona przejrzystość, a potrzebne jej substancje odżywcze pobiera z filmu łzowego oraz cieczy wodnistej. Średnica rogówki zwykle wynosi ok. 11,5 mm w pionie i 12 mm w poziomie. W części centralnej ma grubość około 540 mikrometrów, która zwiększa się ku brzegom do mniej więcej 1 mm.

Stożek rogówki - co to takiego?

U niektórych osób występuje patologiczna zmiana w kształcie rogówki, którą nazywa się jej stożkiem, ze względu na kształt i wygląd zmiany. Stożek rogówki (keratoconus) to przewlekłe schorzenie oczu, w którym rogówka, zamiast zachować swój naturalny, półkolisty kształt, stopniowo uwypukla się ku przodowi, przyjmując formę stożka. Zmiana ta prowadzi do zaburzenia jej regularnej budowy, co skutkuje nieprawidłowym załamywaniem promieni świetlnych. Rogówka staje się również bardzo cienka. W efekcie dochodzi do pogorszenia ostrości widzenia, pojawienia się astygmatyzmu nieregularnego, a w bardziej zaawansowanych stadiach: nawet do znacznej utraty wzroku wymagającej przeszczepu rogówki.

Skąd bierze się stożek rogówki?

Jeśli chodzi o przyczyny rozwoju stożka rogówki, naukowcy wskazują kilka możliwych czynników. 

- Jednym z nich są predyspozycje genetyczne (jak również genetyczne choroby, takie jak zespół Downa czy Marfana), jednak teoria ta nie została jeszcze jednoznacznie potwierdzona. 

- Uwagę zwraca się również na rolę chorób alergicznych oka (takich jak przewlekłe zapalenie spojówek czy atopowe zapalenie powiek).

- Znaczenie ma noszenie źle dopasowanych soczewek kontaktowych, które mogą dodatkowo obciążać delikatną tkankę rogówki. 

- Wskazuje się również, że stożek może powodować brak równowagi enzymatycznej, czyli zbyt niska ilość lub aktywność enzymów (cząsteczek białkowych). Rogówka staje się wtedy bardziej podatna na działanie wolnych rodników, co skutkuje jej znacznym osłabieniem. 

- Niektórzy lekarze jako przyczynę stożka rogówki uznają również mechaniczne uszkodzenia spowodowane regularnym, nadmiernym tarciem oczu. 

Jakie są objawy stożka rogówki?

Możesz podejrzewać, że występuje u Ciebie stożek rogówki, jeśli zauważysz występowanie następujących objawów: 

- stopniowe obniżanie ostrości widzenia,

- widzenie gorzej w nocy niż w ciągu dnia,

- wrażliwość oczu na światło (światłowstręt),

- uczucie swędzenia i pojawianie się zaczerwienienia,

- dostrzeganie świetlnych poświat lub kręgów wokół źródeł światła, czyli tzw. efekt halo,

- wielokrotne, nakładające się obrazy w jednym oku (poliopia jednooczna).

Niestety, ale objawy stożka rogówki są dość podobne do symptomów wielu innych chorób oczu. Właśnie dlatego potrzebna jest odpowiednia diagnostyka.

Diagnoza stożka rogówki

W tym celu należy udać się do lekarza specjalisty. Wykona on niezbędne badania by ocenić, czy masz do czynienia ze stożkiem rogówki, czy z inną chorobą, np. z jaskrą (sprawdź różnice między jaskrą a zaćmą). Okulista przeprowadzi z Tobą wywiad, a następnie wykona prawdopodobnie pachymetrię, czyli badanie grubości rogówki. Może przeprowadzić również jej topografię, ale też keratometrię i retinoskopię. Na tej podstawie oceni, czy to właśnie tego rodzaju zaburzenie u Ciebie występuje. 

Leczenie stożka rogówki

Jeśli okaże się, że masz stożek rogówki, konieczne będzie wdrożenie odpowiedniego leczenia. 

- W początkowej fazie, gdy pojawia się przede wszystkim astygmatyzm, wystarczająca może być korekcja przy pomocy okularów lub miękkich soczewek kontaktowych. Wraz z postępem choroby i większą deformacją rogówki stosuje się twarde, gazoprzepuszczalne soczewki, które dzięki łzowej warstwie wypełniającej przestrzeń między soczewką a rogówką tworzą gładką powierzchnię optyczną. W bardziej zaawansowanych przypadkach wykorzystuje się soczewki twardówkowe, obejmujące większy obszar oka i zapewniające lepsze widzenie. Takie soczewki mają też za zadanie napierać na rogówkę tak, by tworzyła ona prawidłowy kształt. 

- Kolejną metodą jest tzw. cross-linking (CXL). Polega on na zakropleniu rogówki roztworem ryboflawiny i jej późniejszym naświetleniu promieniami UV-A. Taki zabieg wzmacnia włókna kolagenowe poprzez tworzenie nowych wiązań poprzecznych, dzięki czemu rogówka staje się bardziej wytrzymała i sztywna. Badania wskazują, że procedura ta spowalnia lub nawet zatrzymuje rozwój choroby, a czasem może poprawić jej przebieg.

- W przypadkach ciężkich, gdy metody zachowawcze nie przynoszą efektu, stosuje się leczenie chirurgiczne. Może to być przeszczep rogówki, implantacja pierścieni rogówkowych (które zmieniają jej krzywiznę i spłaszczają stożek), a także modyfikowane techniki nacięć rogówki (keratotomia), które prowadzą do kontrolowanego powstawania blizn i zmiany kształtu rogówki.

Brak odpowiedniego leczenia może spowodować znaczne upośledzenie widzenia, jak również sprawić, że operacja stanie się koniecznością. By tego uniknąć udaj się do okulisty, gdy tylko zauważysz jakieś niepokojące objawy. Profilaktycznie zaleca się też regularne wizyty u tego lekarza, najlepiej raz do roku. 

Bibliografia:

https://www.visum-clinic.pl/leczenie/stozek-rogowki/
https://voigtklinikaoka.pl/2023/07/21/stozek-rogowki-wczesna-diagnostyka-i-leczenie-zmniejsza-ryzyko-utraty-wzroku/
https://www.wokularach.pl/blog/stozek-rogowki